Mấy ngày rày rảnh rỗi ngồi lôi sách vở ra nhâm nhi, ngẫm đời nay giờ chẳng khác gì mấy so với thời Nguyễn Du, ngẫm xong đọc Phản chiêu hồn của ông, lại càng thấy quá đúng thay! Nay mình mạn phép xin họa lại bài Phản chiêu hồn của Nguyễn Du như khi xưa Nguyễn Du đối lại bài Chiêu hồn của Tống Ngọc khi gọi hồn Khuất Nguyên về.
NGUYÊN VĂN BÀI “PHẢN CHIÊU HỒN” 反招魂:
魂兮！魂兮！胡不歸，
上天下地皆不可，
鄢郢 [1] 城中來何為。
城郭猶是人民非，
塵埃滾滾汙人衣。
出者驅車入踞坐，
坐談立議皆皋夔 [2]。
不露爪牙與角毒，
咬嚼人肉甘如飴。
君不見湖南數百州，
只有瘦瘠無充肥。
魂兮！魂兮！率此道，
三皇 [3] 之後非其時。
早斂精神返太極 [4]，
慎勿再返令人嗤。
後世人人皆上官 [5]，
大地處處皆汨羅 [6]。
魚龍不食豺虎食，
魂兮！魂兮！奈魂何。
Phản chiêu hồn
Hồn hề! Hồn hề! Hồ bất quy?
Đông tây nam bắc vô sở y.
Thướng thiên há địa giai bất khả,
Yên, Dĩnh thành trung lai hà vi?
Thành quách do thị, nhân dân phi,
Trần ai cổn cổn ô nhân y.
Xuất giả khu xa, nhập cứ toạ,
Toạ đàm lập nghị giai Cao, Quỳ.
Bất lộ trảo nha dữ giác độc,
Giảo tước nhân nhục cam như di!
Quân bất kiến Hồ Nam sổ bách châu,
Chỉ hữu sấu tích, vô sung phì.
Hồn hề! hồn hề! suất thử đạo
Tam Hoàng chi hậu phi kỳ thì.
Tảo liễm tinh thần phản thái cực,
Thận vật tái phản linh nhân xi,
Hậu thế nhân nhân giai Thượng Quan
Đại địa xứ xứ giai Mịch La,
Ngư long bất thực, sài hổ thực,
Hồn hề! hồn hề! nại hồn hà?
Dịch nghĩa
Hồn ơi! hồn ơi! sao chẳng về?
Đông tây nam bắc không chốn nương tựa
Lên trời xuống đất đều không được
Còn trở về thành Yên thành Sính làm gì?
Thành quách còn đây, nhân dân đã khác
Bụi bặm mù bay làm dơ bẩn quần áo
Ra ngoài thì ruổi xe, vào nhà ngồi chễm chệ
Đứng ngồi bàn bạc như hai bậc hiền thần Cao, Quỳ
Không để lộ ra nanh vuốt nọc độc
Mà cắn xé thịt người ngọt xớt
Không thấy sao mấy trăm châu ở Hồ Nam
Chỉ có người gầy gò, không ai béo tốt
Hồn ơi! hồn ơi! nếu cứ noi theo lối đó
Thì sau Tam Hoàng không hợp thời nữa
Hãy sớm thu góp tinh thần trở lại Thái Cực
Đừng trở lại đây nữa để người ta mai mỉa
Đời sau đều là Thượng Quan
Khắp mặt đất đều là sông Mịch La
Cá rồng không ăn, sói hùm cũng nuốt
Hồn ơi! hồn ơi! hồn làm sao đây?
HỌA LẠI BÀI “PHẢN CHIÊU HỒN” VỚI TÊN “TỤC PHẢN CHIÊU HỒN” 續反招魂:
魂兮！魂兮！莫顧回，
乾坤離坎穨不恢。
四海萬邦燬匪救，
鄢郢城猶競猛魋。
市舖人鬼同爭路，
群魔亂舞笑天扃。
入市操權出譏誚，
高談闊論盡狼豺。
面善心蛇藏劍匕，
嘬髏飲血若醍醐 [7]。
君莫問九州千萬戶，
老稚餓眠只藜萊。
魂兮！魂兮！歸太初 [8]，
堯舜之後無之才。
迅攝靈根返玄陛 [9]，
莫戀塵途遭世咍。
卿宰人人皆癡士，
才賢子子盡投垓。
猰貐 [10] 窮奇 [11] 化人樣，
魂兮！魂兮！汝將回？
Phiên âm:
Hồn hề! Hồn hề! Mạc cố hồi,
Càn khôn ly khảm đồi bất khôi.
Tứ hải vạn bang huỷ phỉ cứu,
Yên Dĩnh thành do cạnh mãnh đồi.
Thị phô nhân quỷ đồng tranh lộ,
Quần ma loạn vũ tiếu thiên côi.
Nhập thị thao quyền xuất cơ tiếu,
Cao đàm khoát luận tận lang sài.
Diện thiện tâm xà tàng kiếm chuỷ,
Toát lâu ẩm huyết nhược thể hồ.
Quân mạc vấn cửu châu thiên vạn hộ,
Lão trĩ ngã miên chỉ lê lai.
Hồn hề! Hồn hề! Quy thái sơ,
Nghiêu thuấn chi hậu vô chi tài.
Tấn nhiếp linh căn phản huyền bệ,
Mạc luyến trần đồ tao thế hải.
Khanh tể nhân nhân giai si sĩ,
Tài hiền tử tử tận đầu cai.
Khiết Dũ Cùng Kỳ hoá nhân dạng,
Hồn hề! Hồn hề! Nhữ tương hồi?
Dịch nghĩa:
Hồn ơi! Hồn ơi! Chớ quay đầu,
Càn khôn ly khảm bại hoại chẳng thể khôi phục.
Bốn bể muôn nước cháy rụi không thể khôi phục,
Thành Dĩnh thành Yên vẫn còn những kẻ tranh nhau phá hoại.
Phố sa người quỷ cùng một đường tranh nhau,
Ma quỷ loạn vũ, cười cửa trời.
Vào chợ giành quyền nói lời bỡn cợt,
Nói lớn bàn xa, nhưng toàn sói dữ giả dạng hiền.
Mặt hiền mà tâm rắn, giấu gươm trong áo,
Mút xương uống máu ngọt như sữa trời.
Ngài chớ hỏi việc nghìn vạn nhà trong chín châu này nữa,
Già trẻ đói nằm, chỉ rau dại mà thôi.
Hồn ơi! Hồn ơi! Mau về Thái Sơ,
Sau Nghiêu Thuấn chẳng còn ai là người tài nữa.
Nhanh thu linh khí, quay về đài Huyền,
Chớ luyến bụi trần, để thế tục chê bai.
Quan lớn khắp nơi toàn kẻ ngốc nghếch,
Hiền tài ngày nay đều bị vứt ra ngoài cõi xa xôi.
Khiết Dũ, Cùng Kỳ giờ hóa nhân dạng,
Hồn ơi! Hồn ơi! Người sẽ quay lại?
Chú thích:
[1] Yên, Dĩnh (hay Sính): Yên thuộc đất Sở, Dĩnh là kinh đô nước Sở, cả hai đều thuộc tỉnh Hồ Bắc 湖北.
[2] Cao, Quỳ: hai vị quan giỏi đời Ngu Thuấn 虞舜.
[3] Theo thuyết đây là ba vị vua cổ nhất của Trung Quốc, đó là Phục Hy 伏羲, Thần Nông, Hoàng Đế.
[4] Thái cực: Cõi hư vô.
[5] Tức Thượng quan Ngân Thượng là kẻ gièm pha để Sở Hoài Vương 楚懷王 ruồng bỏ Khuất Nguyên 屈原.
[6] Khúc sông hợp lưu của hai sông Mịch và La. Nay ở phía bắc huyện Tương Âm 湘陰, tỉnh Hồ Nam 湖南. Sau người ta còn gọi là Khuất Đàm (vì Khuất Nguyên tự trầm ở đây).
[7] Một thứ mỡ sữa đông đặc, vị rất nồng đậm. Cho nên được nghe đạo thiết yếu gọi là “quán đính đề hồ” 灌頂醍醐 (chữ kinh Phật). Cũng dùng để ví dụ với trí tuệ của Phật pháp, tinh hoa của đạo Phật.
[8] Thái sơ: Tương đương như Thái cực
[9] Huyền bệ: Như Huyền đài, chỉ Thái cực, nơi Hư vô
[10] Khiết dũ: Một giống thú hung dữ trong sách cổ
[11] Cùng Kì: Một quái thú khuyến khích người làm điều ác. Tương truyền, nếu phạm phải điều ác, Cùng Kỳ sẽ đem xác dã thú đến tặng ác nhân như một lời khen thưởng khuyến khích họ làm nhiều điều ác hơn.
Van hoc Han Nom 