- Nguyễn Thanh Lộc chuyển dịch sang cổ Hán văn
1. 昔於九重紫闕之上，一婦御膳者焉，爨藝絕倫，饈珍異饌，製法入神。餅一嚐而繞魂，羹半匙而纏魄，味驚羣仙，饔動天帝。以此上皇特命，監飧於天廚，總饈饌之政，主鐤鑊之權。
Phiên âm: Tích ư cửu trùng tử khuyết chi thượng, nhất phụ ngự thiện giả yên, thoán nghệ tuyệt luân, tu trân dị soạn, chế pháp nhập thần. Bính nhất thường nhi nhiễu hồn, canh bán thi nhi triền phách, vị kinh quần tiên, ung động thiên đế. Dĩ thử thượng hoàng đặc mệnh, giám san ư thiên trù, tổng tu soạn chi chính, chủ đĩnh hoạch chi quyền.
Ngày xưa, tại chốn lầu ngọc chín tầng nơi thiên cung, có một người đàn bà làm nghề nấu bếp. Tay nghề điêu luyện, món ăn thơm ngon tuyệt diệu, cách nấu như xuất quỷ nhập thần. Bánh chỉ nếm một lần đã vấn vương hồn, canh chỉ húp nửa muỗng đã níu lòng lại. Hương vị làm chư tiên phải sững sờ, món ăn cũng khiến Ngọc Hoàng cũng cảm động. Vì vậy, Ngọc Hoàng đặc mệnh phong giữ chức trông coi nhà bếp thiên đình, nắm quyền bếp núc, giữ việc nấu nướng.
2. 然性饕餮，心懷貪戀；天規有定，不容偷啖，然之女憘伺間隙，盜食於中；爘慾既萌，禁令難止，飢心一動，竊舉輒行。
Phiên âm: Nhiên tính thao thiết, tâm hoài tham luyến; thiên quy hữu định, bất dung thâu đạm, nhiên chi nữ hy tứ gian khích, đạo thực ư trung; xan dục ký manh, cấm linh nan chỉ, cơ tâm nhất động, thiết cử triếp hành.
Nhưng tính vốn tham ăn, lòng đầy ham muốn. Dù có luật rõ ràng, không dung người ăn vụng, nhưng bà vẫn thích thừa cơ hội lấy trộm đồ ăn, lòng tham ăn đã manh nha thì lệnh cấm cũng khó dừng, một khi bụng đói cồn cào, bà cũng lén làm.
3. 是女遐齡，猶情於養馬之吏。其老者，名弗可考，職司天廄，形瘦色黯，惟嗜酒而樂肉。女深慻之，視若神明，願以膳饌佐其杯中之興，藉珍饈饛其齒間之癖。數番盜玉觴瓊觶，或沕遞與之，或引之入庖，使其縱飲酣醉，忘返迴道。
Phiên âm:Thị nữ hà linh, do tình ư dưỡng mã chi lại. Kì lão giả, danh phất khả khảo, chức ti thiên cứu, hình sấu sắc ảm, duy thị tửu nhi nhạc nhục. Nữ thâm quyến chi, thị nhược thần minh, nguyện dĩ thiện soạn tá kì bôi trung chi hưng, tạ trân tu mông kì xỉ gian chi tích. Sổ phiên đạo ngọc trường quỳnh chí, hoặc vật đệ dữ chi, hoặc dẫn chi nhập bao, sử kì tung ẩm hàm tuý, vong phản hồi đạo.
Người đàn bà ấy tuy đã già, nhưng vẫn đem lòng yêu một người giữ ngựa. Ông ta tên họ chẳng rõ, làm bật mã ôn, thân gầy da sạm, chỉ thích rượu và mê thịt thà. Bà mê ông ta như si mê một vị thần, sẵn sàng lấy đồ ngự thiện để chiều hứng thú tửu trà của ông, lấy trân phẩm chất đầy cái thói nhét kẽ răng của ông. Nhiều lần bà lén lấy rượu quý, hoặc lén đưa cho ông, hoặc lén dẫn ông vào bếp để tha hồ uống say đến quên lối về.
4. 一日，上皇設饗，宴百神於瑤池；竈事倥偬，釜鳴鼎沸，炊煙萬丈，臠焄盈宙。將及月昇，筵開矣。臐未設案，女業聞歌於遠嶠，知其人至。急迎之入，藏其於櫥，奉以醇三樽，乃天之上品。
Phiên âm: Nhất nhật, thượng hoàng thiết hưởng, yến bách thần ư dao trì; táo sự không tổng, phủ minh đỉnh phất, xuy yên vạn trượng, luyến hôn doanh trụ. Tướng cập nguyệt thăng, diên khai hỹ. Huân vị thiết án, nữ nghiệp văn ca ư viễn kiệu, tri kì nhân chí. Cấp nghinh chi nhập, tàng kì ư trù, phụng dĩ thuần tam tôn, nãi thiên chi thượng phẩm.
Một hôm, Ngọc Hoàng mở tiệc lớn chiêu đãi chư thần tại đầm Ngọc. Nhà bếp bận rộn vô cùng: nồi reo, chảo nóng, khói bay cuồn cuộn, mùi thơm lan khắp. Đến khi trăng rằm vừa nhô lên là lúc tiệc bắt đầu. Nhưng món chưa kịp lên bàn, bà đã nghe tiếng hát quen từ xa – biết ngay người yêu đến. Bà vội ra đón, giấu ông vào chạn, đưa cho ông ba chén rượu quý – rượu thượng phẩm nhất thiên đình.
5. 是時其方自水濱浴馬歸，餧腸如鼓鼙，聞馤則涎流，便舉杯即飲，微醺而忘形。驀感齒癢，欲尋下酒之物，遂暗中探於香饌之間，揭蓋噍嚼，無所顧忌。
Phiên âm: Thị thì kỳ phương tự thuỷ tân dục mã quy, uỷ trường như cổ bề, văn ái tắc tiên lưu, tiện cử bôi tức ẩm, vi huân nhi vong hình. Mạch cảm xỉ dương, dục tầm hạ tửu chi vật, toại ám trung thám ư hương soạn chi gian, yết cái tiếu tước, vô sở cố kị.
Lúc đó, ông mới tắm ngựa từ bến sông về, đói bụng như trống đánh, ngửi mùi thơm thì chảy nước miếng, bèn nâng chén uống liền, men say bốc lên làm ông ngà ngà. Chợt thấy ngứa răng, muốn tìm đồ nhắm, bèn trong tối mò tìm giữa mùi thơm đồ ăn, mở lồng bàn ra và cứ thế bốc ăn liên tục, chẳng còn nghĩ đến hậu quả.
6. 頃之，御饌上席，諸盤宛出殘跡，器中餚缺，似曾嚐啐。上皇見狀，赫然而怒，大發雷霆：「孰敢竊御饌，辱朕天儀！」諸臣戰慄，席散無歡。其俯首自陳，並牽之人而前，二人發配塵寰，形為掃箒，永操塵役，毋許停息。糞土為糦，餿餌為糧，誠為天庭之重誅也。
Phiên âm: Khoảnh chi, ngự soạn thượng tịch, chư bàn uyển xuất tàn tích, khí trung hào khuyết, tự tằng thường thối. Thượng hoàng kiến trạng, hách nhiên nhi nộ, đại phát lôi đình: “Thục cảm thiết ngự soạn, nhục trẫm thiên nghi!” Chư thần chiến lật, tịch tán vô hoan. Kỳ phủ thủ tự trần, tịnh khiên chi nhân nhi tiền, nhị nhân phát phối trần hoàn, hình vy tảo trửu, vĩnh thao trần dịch, vô hứa đình tức. Phân thổ vi xí, sưu nhị vi lương, thành vi thiên đình chi trùng tru dã.
Lát sau, khi mâm cỗ được bưng ra, các mâm đều có tàn tích, trong đồ có đồ ăn bị cắn dở, giống như từng có người nếm qua. Ngọc Hoàng thấy hiện trang, liền nổi giận đùng đùng, nổi trận lôi đình: “Kẻ nào dám ăn trộm ngự thiện, làm ô uế thiên nghi của trẫm!” Chư thần sợ hãi, tiệc tan, không ai còn vui. Bà đầu bếp cúi đầu nhận tội, dắt người đàn ông ra phía trước. Hai người bị đày xuống trần gian, hóa thành cây chổi, suốt đời làm việc trần ai, không được nghỉ ngơi, phân đất là lương thực, đồ ôi thiu là đồ ăn, thật là hình phạt nặng nhất của trời vậy.
7. 後之久矣，二人懺悔不輟，言哀辭婉，上帝憫之，特許歲中三日可息，名曰「三日免勞」。因之，制為禁例，凡歲頭三日忌掃，以慰靈箒，而表軫悼。
Phiên âm: Hậu chi cửu hĩ, nhị nhân sám hối bất chuyết, ngôn ai từ uyển, thượng đế mẫn chi, đặc hứa tuế trung tam nhật khả tức, danh viết “tam nhật miễn lao”. Nhân chi, chế vi cấm lệ, phàm tuế đầu tam nhật kị tảo, dĩ uỷ linh trửu, nhi biểu chẩn điệu.
Về sau, hai người sám hối không ngớt, lời nói xót xa, Ngọc Hoàng động lòng thương, đặc cách ban cho ba ngày được nghỉ – gọi là “tam nhật miễn lao”. Từ đó, người đời lập thành tục lệ, phàm ba ngày đầu năm kiêng không quét nhà, để an ủi linh hồn chổi, nhằm biểu lộ sự xót xa.
Van hoc Han Nom 