1. Nguyên văn: Hỡi ơi!
Dịch cổ văn: 嗚呼！
Phiên âm: Ô hô
2. Nguyên văn: Súng giặc đất rền; Lòng dân trời tỏ.
Dịch cổ văn: 夷炮震地，民心昭天。
Phiên âm: Di pháo chấn địa, dân tâm chiêu thiên.
3. Nguyên văn: Mười năm công vỡ ruộng, chưa ắt còn danh nổi như phao;
Dịch cổ văn: 十載耕鋤之苦，未必聲傳若浮標；
Phiên âm: Thập tải canh sừ chi khổ, vị tất thanh truyền nhược phù tiêu;
Nguyên văn: Một trận nghĩa đánh Tây, thân tuy mất tiếng vang như mõ.
Dịch cổ văn: 一朝戰法之功，雖殂名動如鋌鐸。
Phiên âm: Nhất triêu chiến Pháp chi công, tuy tồ danh động như đĩnh đạc.
4. Nguyên văn: Nhớ linh xưa:
Dịch cổ văn: 念英靈之往日：
Phiên âm: Niệm anh linh chi vãng nhật:
5. Nguyên văn: Cui cút làm ăn; Riêng lo nghèo khó.
Dịch cổ văn: 踽踽營生，獨憂困窘.。
Phiên âm: Chủ chủ doanh sinh, độc ưu khốn quẫn
6. Nguyên văn: Chưa quen cung ngựa, đâu tới trường nhung;
Dịch cổ văn: 未習弓馬，不識行陣之場；
Phiên âm: Vị tập cung mã, bất thức hành trận chi trường
Nguyên văn: Chỉ biết ruộng trâu, ở trong làng bộ.
Dịch cổ văn: 惟知耕犁，長居鄉社之內。
Phiên âm: Duy tri canh lê, trường cư hương xã chi nội.
7. Nguyên văn: Việc cuốc, việc cày, việc bừa, việc cấy, tay vốn quen làm;
Dịch cổ văn: 鋤耙耘耩，手原熟能；
Phiên âm: Sừ ba vân giảng, thủ nguyên thục năng;
Nguyên văn: Tập khiên, tập súng, tập mác, tập cờ, mắt chưa từng ngó.
Dịch cổ văn: 槍盾戟旗，目未曾觀。
Phiên âm: Thương thuẫn kích kì, mục vị tằng quán.
8. Nguyên văn: Tiếng phong hạc phập phồng hơn mươi tháng, trông tin quan như trời hạn mong mưa;
Dịch cổ văn: 風鶴之聲，悠悠十月，盼官軍如旱望雲霓；
Phiên âm: Phong hạc chi thanh, du du thập nguyệt, phán quan quân như hạn vọng vân nghê;
Nguyên văn: Mùi tinh chiên vấy vá đã ba năm, ghét thói mọt như nhà nông ghét cỏ.
Dịch cổ văn: 腥膻之氣，滲染三年，惡賊黨若農憎蔓芥。
Phiên âm: Tinh thiên chi khí, sấm nhiễm tam niên, ố tặc đảng nhược nông tăng mạn giới.
9. Nguyên văn: Bữa thấy bòng bong che trắng lốp, muốn tới ăn gan;
Dịch cổ văn: 初見洋帆蔽皚皚，志在噍肝；
Phiên âm: Sơ kiến dương phàm tế khải khải, chí tại tiếu can;
Nguyên văn: Ngày xem ống khói chạy đen sì, muốn ra cắn cổ.
Dịch cổ văn: 再觀煙柱濃沉沉，願為啖咽。
Phiên âm: Tái quan yên trụ nùng trầm trầm, nguyện vi đạm yết.
10. Nguyên văn: Một mối xa thư đồ sộ, há để ai chém rắn đuổi hươu;
Dịch cổ văn: 車書磊磊，豈容姦賊斬蛇逐鹿；
Phiên âm: Xa thư lỗi lỗi, khởi dung gian tặc trục lộc trảm xà;
Nguyên văn: Hai vầng nhật nguyệt chói loà, đâu dung lũ treo dê bán chó.
Dịch cổ văn: 日月煌煌，安許惡徒懸羊鬻犬？
Phiên âm: Nhật nguyệt hoàng hoàng, an hứa ác đồ huyền dương dục khuyển?
11. Nguyên văn: Nào đợi ai đòi, ai bắt, phen này xin ra sức đoạn kình;
Dịch cổ văn: 非待召募，此番請纓斷鯨；
Phiên âm: Phi đãi chiêu mộ, thử phiên thỉnh anh đoạn kình;
Nguyên văn: Chẳng thèm trốn ngược, trốn xuôi, chuyến này dốc ra tay bộ hổ.
Dịch cổ văn: 不思避逃，斯度奮力捕虎。
Phiên âm: Bất tư tị đào, tư độ phấn lực bộ hổ.
12. Nguyên văn: Khá thương thay:
Dịch cổ văn: 誠可哀哉！
Phiên âm: Thành khả ai tai
13. Nguyên văn: Vốn chẳng phải quân cơ, quân vệ, theo dòng ở lính diễn binh;
Dịch cổ văn: 本非營衛之卒，因義投軍；
Phiên âm: Bổn phi doanh vệ chi tốt, nhân nghĩa đầu quân;
Nguyên văn: Chẳng qua là dân ấp, dân lân, mến nghĩa làm quân chiêu mộ.
Dịch cổ văn: 原乃鄰里之民，以忠赴役。
Phiên âm: Nguyên nãi lân lí chi dân, dĩ trung phó dịch.
14. Nguyên văn: Mười tám ban võ nghệ, nào đợi tập rèn;
Dịch cổ văn: 十八般武藝，未經教練；
Phiên âm: Thập bát bàn võ nghệ, vị kinh giáo luyện;
Nguyên văn: Chín chục trận binh thư, đâu chờ bày bố.
Dịch cổ văn: 九十卷兵書，不待鋪排。
Phiên âm: Cửu thập quyển binh thư, bất đãi phô bài.
15. Nguyên văn: Ngoài cật có một manh áo vải, nào đợi đeo bao tấu bầu ngòi;
Dịch cổ văn: 外披布襖，未佩刃囊火袋；
Phiên âm: Ngoại phi bố áo, vị bội nhận nang hoả đại;
Nguyên văn: Trong tay cầm một ngọn tầm vông, chi nài sắm dao tu nón gõ.
Dịch cổ văn: 手執竹槍，何需鐵笠柴刀？
Phiên âm: Thủ chấp trúc thương, hà nhu thiết lạp sài đao?
16. Nguyên văn: Hoả mai đánh bằng rơm con cúi, cũng đốt xong nhà dạy đạo kia;
Dịch cổ văn: 點火繩以藁，亦焚邪教之舍；
Phiên âm: Điểm hoả thằng dĩ cảo, diệc phần tà giáo chi xá;
Nguyên văn: Gươm đeo dùng bằng lưỡi dao phay, cũng chém rớt đầu quan hai nọ.
Dịch cổ văn: 代鋒劍為刃，也斬侵官之頭。
Phiên âm: Đại phong kiếm vi nhận, dã trảm xâm quan chi đầu.
17. Nguyên văn: Chi nhọc quan quản gióng trống kỳ, trống giục, đạp rào lướt tới, coi giặc cũng như không;
Dịch cổ văn: 毋勞司令擊鼓催陣，躍堵衝前，視賊如無；
Phiên âm: Vô lao tư lệnh kích cổ thôi trận, dược đổ xung tiền, thị tặc như vô;
Nguyên văn: Nào sợ thằng Tây bắn đạn nhỏ, đạn to, xô cửa xông vào, liều mình như chẳng có.
Dịch cổ văn: 不懼番兵發彈轟追，踹門闖入，瞅死若遺。
Phiên âm: Bất cụ phiên binh phát đạn hoanh truy, soại môn sấn nhập, thu tử nhược di.
18. Nguyên văn: Kẻ đâm ngang, người chém dọc, làm cho mã tà ma ní hồn kinh;
Dịch cổ văn: 橫刺直斬，令馬邪馬儞魂驚；
Phiên âm: Hoành thích trực trảm, lệnh Mã Tà Mã Nễ hồn kinh;
Nguyên văn: Bọn hè trước, lũ ó sau, trối kệ tàu thiếc tàu đồng súng nổ.
Dịch cổ văn: 前軍後隊，縱鐵舫銅船銃響。
Phiên âm: Tiền quân hậu đội, tung thiết phảng đồng thuyền súng hưởng.
19. Nguyên văn: Những lăm lòng nghĩa lâu dùng;
Dịch cổ văn: 久蓄義心，今得施展；
Phiên âm: Cửu súc nghĩa tâm, kim đắc thi triển;
Nguyên văn: Đâu biết xác phàm vội bỏ.
Dịch cổ văn: 豈知凡體，忽須殉亡。
Phiên âm: Khởi tri phàm thể, hốt tu tuẫn vong.
20. Nguyên văn: Một chắc sa trường rằng chữ hạnh, nào hay da ngựa bọc thây;
Dịch cổ văn: 一入沙場報義字，豈知馬革裹屍還；
Phiên âm: Nhất nhập sa trường báo “nghĩa” tự, khởi tri mã cách khoả thi hoàn;
Nguyên văn: Trăm năm âm phủ ấy chữ quy, nào đợi gươm hùm treo mộ.
Dịch cổ văn: 百年幽冥兮歸詞，未望虎刀懸墳籠。
Phiên âm: Bách niên u minh hề quy từ, vị vọng hổ đao huyền phần lũng.
21. Nguyên văn: Đoái sông Cần Giuộc, cỏ cây mấy dặm sầu giăng;
Dịch cổ văn: 顧見芹𣨧江頭，萬里愁雲迷樹草；
Phiên âm: Cố kiến Cần Giuộc giang đầu, vạn lý sầu vân mê thụ thảo;
Nguyên văn: Nhìn chợ Trường Bình, già trẻ hai hàng luỵ nhỏ.
Dịch cổ văn: 遙望長平市口，千行淚雨滿老兒。
Phiên âm: Dao vọng Trường Bình thị khẩu, thiên hành lệ vũ mãn lão nhi.
22. Nguyên văn: Chẳng phải án cướp, án gian đày tới, mà vi binh đánh giặc cho cam tâm;
Dịch cổ văn: 實非盜案，姦案以譴之徒；而逼為兵，甘心殺賊。
Phiên âm: Thực phi đạo án, gian án dĩ khiển chi đồ; nhi bức vi binh, cam tâm sát tặc.
Nguyên văn: Vốn không giữ thành, giữ luỹ bỏ đi, mà hiệu lực theo quân cho đáng số.
Dịch cổ văn: 本匪守城，守壘而逃之黨；卻強效力，當死從軍。
Phiên âm: Bổn phỉ thủ thành, thủ luỹ nhi đào chi đảng; khước cưỡng hiệu lực, đáng tử tòng quân.
23. Nguyên văn: Nhưng nghĩ rằng:
Dịch cổ văn: 念彼：
Phiên âm: Niệm bỉ
24. Nguyên văn: Tấc đất ngọn rau ơn chúa, tài bồi cho nước nhà ta;
Dịch cổ văn: 寸土寸蔬，皆君恩所賜；
Phiên âm: Thốn thổ thốn sơ, giai quân ân sở tứ;
Nguyên văn: Bát cơm manh áo ở đời, mắc mớ chi ông cha nó.
Dịch cổ văn: 一飯一衣，何干彼祖宗？
Phiên âm: Nhất phạn nhất y, hà can bỉ tổ tông?
25. Nguyên văn: Vì ai khiến quan quân khó nhọc, ăn tuyết nằm sương;
Dịch cổ văn: 為誰使將士飽經風霜？
Phiên âm: Vị thuỳ sử tướng sĩ bão kinh phong sương?
Nguyên văn: Vì ai xui hào luỹ tan tành, xiêu mưa ngã gió?
Dịch cổ văn: 為誰令壕堞盡作塵埃？
Phiên âm: Vị thuỳ lệnh hào điệp tận tác trần ai?
26. Nguyên văn: Sống làm chi theo quân tà đạo, quăng vùa hương, xô bàn độc, thấy lại thêm buồn;
Dịch cổ văn: 曷活從逆黨，毀祠堂，撤像案，見之倍哀；
Phiên âm: Hạt hoạt tòng nghịch đảng, huỷ từ đường, triệt tượng án, kiến chi bội ai;
Nguyên văn: Sống làm chi ở lính mã tà, chia rượu lạt, gặm bánh mì, nghe càng thêm hổ.
Dịch cổ văn: 何居為馬邪，分醪酒，啖土司，聞之益愧。
Phiên âm: Hà cư vi Mã Tà, phân lao tửu, đạm thổ ti, văn chi ích quý.
27. Nguyên văn: Thà thác mà đặng câu địch khái, về theo tổ phụ cũng vinh;
Dịch cổ văn: 寧死為義，歸祖先於九泉，亦光榮；
Phiên âm: Ninh tử vị nghĩa, quy tổ tiên ư cửu tuyền, diệc quang vinh;
Nguyên văn: Hơn còn mà chịu chữ đầu Tây, ở với man di rất khổ.
Dịch cổ văn: 不願偷生，事夷狄於塵世，實可哀。
Phiên âm: Bất nguyện thâu sinh, sự di địch ư trần thế, thực khả ai.
28. Nguyên văn: Ôi thôi thôi!
Dịch cổ văn: 哀哉哀哉！
Phiên âm: Ai tai ai tai!
29. Nguyên văn: Chùa Tân Thạnh năm canh ưng nóng lạnh, tấm lòng son gửi lại bóng trăng rằm;
Dịch cổ văn: 新盛寺五更應寒暑，孤忠寄夢圓月；
Phiên âm: Tân Thạnh tự ngũ canh ưng hàn thử, cô trung kí mộng viên nguyệt;
Nguyên văn: Đồn Lang Sa một khắc đặng trả hờn, tủi phận bạc trôi theo dòng nước đổ.
Dịch cổ văn: 浪沙營一瞬報仇恨，薄命隨波奔流。
Phiên âm: Lang Sa doanh nhất thuấn báo cừu hận, bạc mệnh tuỳ ba bôn lưu.
30. Nguyên văn: Đau đớn bấy! Mẹ già ngồi khóc trẻ, ngọn đèn khuya leo lét trong lều;
Dịch cổ văn: 痛哉！慈母為少悲號，孤燈曳曳；
Phiên âm: Thống tai! Từ mẫu vị thiếu bi hạo, cô đăng duệ duệ;
Nguyên văn: Não nùng thay! Vợ yếu chạy tìm chồng, cơn bóng xế dật dờ trước ngõ.
Dịch cổ văn: 哀哉！弱妻尋夫嚎啕，暮影濛濛。
Phiên âm: Ai tai! Nhược thê tầm phu hào đào, mộ ảnh mông mông.
31. Nguyên văn: Ôi!
Dịch cổ văn: 嗚呼！
Phiên âm: Ô hô
32. Nguyên văn: Một trận khói tan; Nghìn năm tiết rỡ.
Dịch cổ văn: 一戰煙消，千秋節烈。
Phiên âm: Nhất chiến yên tiêu, thiên thu tiết liệt.
33. Nguyên văn: Binh tướng nó hãy đóng sông Bến Nghé, ai làm cho bốn phía mây đen;
Dịch cổ văn: 賊軍猶屯麑濱之江，誰使四方陰翳？
Phiên âm: Tặc quân do đồn Nghê Tân chi giang, thuỳ sử tứ phương âm ế?
Nguyên văn: Ông cha ta còn ở đất Đồng Nai, ai cứu đặng một phường con đỏ.
Dịch cổ văn: 祖宗尚鎮同奈之地，誰護一坊赤民？
Phiên âm: Tổ tông thượng trấn Đồng Nại chi địa, thuỳ hộ nhất phường xích dân?
34. Nguyên văn: Thác mà trả nước non rồi nợ, danh thơm đồn sáu tỉnh chúng đều khen;
Dịch cổ văn: 死而報國，六省傳馨，忠名共頌；
Phiên âm: Tử nhi báo quốc, lục tỉnh truyền hinh, trung danh cộng tụng;
Nguyên văn: Thác mà ưng đền miếu để thờ, tiếng ngay trải muôn đời ai cũng mộ.
Dịch cổ văn: 逝而配祀，萬代流馥，正氣長存。
Phiên âm: Thệ nhi phối tự, vạn đại lưu phức, chính khí trưởng tồn.
35. Nguyên văn: Sống đánh giặc, thác cũng đánh giặc, linh hồn theo giúp cơ binh, muôn kiếp nguyện được trả thù kia;
Dịch cổ văn: 生為衛國之士，死為助兵之魂，願輔征師，千秋報其讎；
Phiên âm: Sinh vi vệ quốc chi sĩ, tử vi trợ binh chi hồn, nguyện phụ chinh sư, thiên thu báo kì thù;
Nguyên văn: Sống thờ vua, thác cũng thờ vua, lời dụ dạy đã rành rành, một chữ ấm đủ đền công đó.
Dịch cổ văn: 生為忠臣之流，死為英烈之魄，遵主上諭，一廕酬厥恩。
Phiên âm: Sinh vi trung thần chi lưu, tử vi anh liệt chi phách, tuân chủ thượng dụ, nhất ấm thù quyết ân.
36. Nguyên văn: Nước mắt anh hùng lau chẳng ráo, thương vì hai chữ thiên dân;
Dịch cổ văn: 英雄涕淚難乾，哀在天民二字；
Phiên âm: Anh hùng thế luỵ nan can, ai tại thiên dân nhị tự;
Nguyên văn: Cây hương nghĩa sĩ thắp nên thơm, cám bởi một câu vương thổ.
Dịch cổ văn: 義士香煙猶熾，感於王土一言。
Phiên âm: Nghĩa sĩ hương yên do sí, cảm ư vương thổ nhất ngôn.
37. Nguyên văn: Hỡi ơi!
Dịch cổ văn: 嗚呼！
Phiên âm: Ô hô
38. Nguyên văn: Có linh xin hưởng.
Dịch cổ văn: 英靈有知，尚饗斯文。
Phiên âm: Anh linh hữu tri, thượng hưởng tư văn.
Nguyễn Thanh Lộc dịch
Van hoc Han Nom 