Tử sản luận Doãn Hà vi ấp 子產論尹何為邑 là một thiên tản văn do sử gia Tả Khưu Minh sáng tác được viết vào thời Xuân Thu in trong một tập gồm nhiều những mẫu chuyện lớn nhỏ gọi là Tả truyện 左傳. Ở đây, tác giả khai thác vấn đề dựa trên tính đạo đức chính trị. Mượn những hình tượng nhân vật, dùng những lời lẽ ngắn gọn súc tích mà diễn đạt ý nghĩa. Không chỉ thế còn sử dụng những hình ảnh ẩn dụ sinh động, lời lẽ luận chứng thuyết phục, xứng đáng là bài học cho người đời sau chiêm nghiệm và học hỏi.
Nguyên văn: 子皮欲使尹何為邑。子產曰：“少，未知可否。”子皮曰：“願，吾愛之，不吾叛也。使夫往而學焉，夫亦愈知治矣。”子產曰；“不可。人之愛人，求利之也。今吾子愛人則以政。猶未能操刀而使割也，其傷實多。子之愛人，傷之而已，其誰敢求愛於子？子於鄭國，棟也。棟折榱崩，僑將厭焉，敢不盡言？子有美錦，不使人學制焉。大官、大邑，身之所庇也，而使學者制焉。其為美錦，不亦多乎？僑聞學而後入政，未聞以政學者也。若果行此，必有所害。譬如田獵，射禦貫，則能獲禽；若未嘗登車射禦，則敗績厭覆是懼，何暇思獲？”
子皮曰：“善哉！虎不敏。吾聞君子務知大者、遠者，小人務知小者、近者。我，小人也。衣服附在吾身，我知而慎之；大官、大邑，所以庇身也，我遠而慢之。微子之言，吾不知也。他日我曰：’子為鄭國，我為吾家，以庇焉，其可也。’今而後知不足。自今請雖吾家，聽子而行。”
子產曰：“人心之不同，如其面焉。吾豈敢謂子麵如吾面乎？抑心所謂危，亦以告也。”子皮以為忠，故委政焉。子產是以能為鄭國。
Phiên âm: Tử Bì dục sử Doãn Hà vi ấp. Tử Sản viết: “Thiếu, vị tri khả phủ.” Tử Bì viết: “Nguyện, ngô ái chi, bất ngô bạn dã, sử phu vãng nhi học yên, phù diệc dũ tri trị hỹ”. Tử Sản viết: “Bất khả, nhân chi ái nhân, cầu lời chi dã. Kim ngô tử ái nhân tắc dũ chính, do vị năng thao đao nhi sử cát dã. Kỳ thương thực đa. Tử chi ái nhân, thương chi nhi dĩ. Kỳ thùy cảm cầu ái ư tử? Tử ư Trịnh quốc, đống dã. Đống chiết suy băng, kiều tương áp yên. Cảm bất tận ngôn? Tử hữu mỹ cẩn, bất sử nhân học chế yên. Đại quan đại ấp, thân chi sở tí dã, nhi sử học giả chế yên. Kỳ vi mỹ cẩm bất diệc đa hồ? Kiều văn học nhi hậu nhập chính, vị văn dĩ chính học giả dã. Nhược quả hành thử, tất hữu sở hại. Thí như điền liệp, xạ ngự quán tắc năng hoạch cầm. Nhược vị thường đăng xa xạ ngự, tắc bại tích yến phúc thị cụ, hà hạ tư hoạch?”
Tử Bì viết: “Thiện tai! Hổ bất hối. Ngô văn quân tử vụ tri đại giả viễn giả, tiểu nhân vụ tri tiểu giả cận giả. Ngã, tiểu nhân dã. Y phục phụ tại ngô thân, ngã tri nhi thận chi. Đại quan đại ấp, sở dĩ tí thân dã, ngã viễn nhi mạn chi, vi tử chi ngôn, ngô bất tri dã. Tha nhật ngã viết: Tử vi Trịnh quốc, ngã vi ngô gia, dĩ tí yên, kỳ khả dã. Kim nhi hậu tri bất túc. Tự kim thỉnh, tuy ngô gia, thính tử nhi hành”.
Tử Sản viết: “Nhân tâm chi bất đồng, như kỳ diện yên. Ngô khởi cảm vị tử diện như ngô diện hồ? Ức tâm sở vị nguy, diệc dĩ cáo dã.”
Tử Bì dĩ vi trung, cố ủy chính yên. Tử Sản thị dĩ năng vi Trịnh quốc.
Dịch nghĩa:
Tử Bì muốn cho Doãn Hà làm quan ấp. Tử Sản nói rằng: “Còn nhỏ, chưa biết có thể làm được không.” Tử Bì nói rằng: “(Doãn Hà) thực thà, trung hậu (chất phác), ta yêu mến hắn, chắc (hắn) sẽ không phản ta đâu, cứ cho hắn giữ chức để học thêm, hắn cũng sẽ dần biết được cách trị thôi”. Tử Sản nói rằng: “Không thể, người yêu người ta, cầu cái lợi cho người ta. Nay ông lại yêu người ta lại để cho hắn làm chính trị, giống như chưa thể cầm đao mà sai cho đi cắt xén vậy. Việc đó tai hại để lại thực nhiều. Ngài yêu người ta, thực ra chỉ là hại họ mà thôi. Như thế thì ai dám cầu sự yêu mến ở ngài nữa? Ngài đối với nước Trịnh, là cái rường cột (vững chắc). Cột gãy rui hỏng, Kiều tôi sẽ bị đè ép. Dám không nói hết lời sao? Ngài có một miếng gấm đẹp, không nên sai người đang học cắt xén quần áo. Quan lớn, ấp lớn, như cái thân cần được che chở vậy, mà đưa cho người mới học cắt may. Như thế làm cho miếng gấm đẹp cũng không còn nhiều giá trị nữa? Kiều tôi nghe có học thì sau đó người ta mới làm chính trị, chứ chưa từng nghe lấy việc chính trị để học cả. Như quả thực làm như thế, ắt có điều tai hại. Ví như đi săn bắn; bắn tên, đánh xe đã quen thì mới có thể bắt thú được. Như chưa từng lên xe, bắn cung mà đánh xe, thì chuốc lấy sự thất bại, tai nạn làm cho sợ hãi mà thôi, sao rảnh rỗi mà nghĩ tới việc săn bắn?”
Tử Bì nói rằng: “Tốt thay! Hổ tôi ngu dốt. Tôi nghe người quân tử chuyên tâm vào việc tìm hiểu việc lớn việc xa, kẻ tiểu nhân chỉ chăm chăm vào việc tìm hiểu cái nhỏ cái gần. Tôi quả thực là kẻ tiểu nhân vậy. Y phục vốn dĩ bám trên thân mình, tôi còn biết mà giữ gìn cẩn thận việc đó. Quan lớn, ấp lớn, là cái để che chở cho thân tôi, tôi lại tránh xa mà khinh mạn việc đó, nếu không có lời nói của ông, tôi thực không biết tới điều đó. Gặp ông trước đây, tôi có nói rằng: Ông trị nước Trịnh, tôi làm việc nhà tôi, để yên ổn thân mình, như thế thì có thể được rồi. Từ nay cho đến sau này mới thấy hiểu biết (của mình) vẫn chưa đủ. Từ nay xin ông, tuy là nhà tôi, vẫn xin nghe lời ông mà làm theo”.
Tử Sản nói rằng: “Lòng người không giống nhau, như mặt của họ vậy. Ta há dám gọi mặt ông như mặt ta sao? Nhưng mà cái mà lòng tôi cho là nguy, cũng lấy đó trình bày ngay”.
Tử Bì cho đó là trung, cho nên ủy thác chính quyền cho Sản. Tử Sản vì thế có thể làm quan coi sóc nước Trịnh vậy.
Nguyễn Thanh Lộc dịch
Van hoc Han Nom 